Շաբաթվա գիրքը | Խիզախիր առաջնորդել (Dare to lead)

Պատկերացրեք, որ ելույթ եք ունենում բեմում։ Դահլիճը լի է աթոռներով, բայց դրանք նախատեսված չեն սովորական հյուրերի համար. տոմսերից մի քանիսը գնվել են ամոթի կողմից, մի մասը՝ համեմատության և ինքնակասկածի, իսկ մյուսները՝ խիզախության և ապրումակցման (էմպաթիայի): Իհարկե, այս հյուրերը նույն կերպ չեն արձագանքի ձեր ելույթին. մեկը ծափահարելու է կամ կարեկցանքով գլխով է անելու, իսկ մեկ ուրիշը՝ սուլելու է… Բայց դուք ինքներդ եք ընտրում, թե ում ձայնի վրա կենտրոնանալ։

staffmedia.am-ում շարունակում ենք ներկայացնել այն գրքերը, որոնք փոխում են մեր մոտեցումները աշխատանքին և կյանքին։ Մեր նախորդ հոդվածում անդրադարձել էինք Քերոլ Դուեքի «Մտածելակերպ» (Mindset) բեսթսելլերին՝ բացահայտելով աճի և ֆիքսված մտածելակերպի տարբերությունները։ Այս շաբաթ խոսելու ենք հուզական ինտելեկտի և առաջնորդության մասին ժամանակակից աշխարհի ամենաազդեցիկ հետազոտողներից մեկի՝ Բրենե Բրաունի գլուխգործոցի մասին։

Մաս 1. Առերեսում խոցելիության հետ

Բաժին 1. Պահը և առասպելները

Խիզախ լինել նշանակում է ասել. «Ես գիտեմ, որ ի վերջո ձախողվելու եմ, բայց միևնույն է՝ պատրաստ եմ մինչև վերջ գնալ»: Ես երբեք չեմ հանդիպել խիզախ մարդու, ով ծանոթ չլինի հիասթափությանը, ձախողմանը կամ նույնիսկ կոտրված սրտի ցավին:
Այսպիսով, ի՞նչ է խոցելիությունը: Բրաունը այն բացատրում է որպես «հույզ, որը մենք ապրում ենք անորոշության, ռիսկի և էմոցիոնալ մերկացման պահերին»: Խոցելիության փորձառությունները երբեք հեշտ չեն, և առանց «զրահի»՝ առանց տարբեր տեսակի ինքնապաշտպանական մեխանիզմների ներկայանալը բավականին սարսափելի է:

Ահա թե ինչու մենք սովորաբար ամեն կերպ խուսափում ենք խոցելիությունից: Այն անհարմար է, բացի այդ, մենք լի ենք նախապաշարմունքներով այս զգացմունքի հանդեպ: Բրաունը այդ նախապաշարմունքներն անվանում է Խոցելիության վեց առասպելներ.

1. Խոցելիությունը թուլություն է։ Սա տարածված համոզմունք է, բայց ճիշտ չէ: 
2. Ես խոցելի չեմ լինում։ Եթե մենք մեզ թույլ չտանք լինել խոցելի, մենք թույլ կտանք, որ վախը կառավարի մեր մտածելակերպը և ի վերջո կփակվենք ինքներս մեր մեջ:
3. Ես կարող եմ դա մենակ անել։ Ասելով «ինձ ոչ ոք պետք չէ», մենք ստում ենք ինքներս մեզ: Լիարժեք կյանքով ապրելու համար մենք բառացիորեն ունենք միմյանց կարիքը:
4. Դուք կարող եք հեռացնել անորոշությունը խոցելիությունից։ Սա նշանակում է մասնագիտական կյանքից հեռացնել խոցելիությունն ու հույզերը: Դա պարզապես անհնար է:
5. Վստահությունը նախորդում է խոցելիությանը։ Փորձելով պարզել, թե ինչն է առաջինը՝ վստահությո՞ւնը, թե՞ խոցելիությունը, նման է հավի ու ձվի բանավեճին: Բայց իրականում վստահությունը կառուցվում է փոքր պահերի կուտակմամբ՝ այն պահերի, երբ մենք խոցելի ենք, և ինչ-որ մեկը օգնում է մեզ կամ ընդունում մեզ այնպիսին, ինչպիսին կանք:
6. Խոցելիությունը անձնականի բացահայտումն է։ Ղեկավարի համար խոցելի լինելը չի նշանակում չափից դուրս անկեղծանալ կամ կիսվել անձնականով (oversharing): 
7. Զգալ նշանակում է լինել խոցելի։ Մենք չենք կարող զգալ սեր, պատկանելությունև ուրախություն, եթե փակենք մեր սրտերը, իսկ դա նշանակում է, որ մենք չենք կարող զգալ դրանք առանց խոցելիության:

Բաժին 2. Կոչ՝ ուղղված խիզախությանը

Առաջնորդի համար կարևոր կանոն է՝ «Հստակությունը բարություն է, անորոշությունը՝ ոչ»:
Վախը ստիպում է մեզ «զրահ» հագնել (ինքնապաշտպանվել), ինչը խանգարում է խնդիրների լուծմանը: Խիզախ առաջնորդները պետք է հետաքրքրասեր լինեն և հույզերը ճիշտ անվանեն (օրինակ՝ չշփոթեն «միայնակ» լինելը «կտրված» լինելու հետ), որպեսզի գտնեն խնդիրների իրական պատճառները:

Բաժին 3. Զինանոցը

«Զրահապատ» առաջնորդությունը պաշտպանում է էգոն, բայց սպանում է խիզախությունը: Բրաունն առաջարկում է փոխարինել այն խիզախ առաջնորդությամբ.

• Կատարելապաշտության փոխարեն՝ խրախուսել առողջ ձգտումը (կատարելապաշտությունը պարզապես վախ է ձախողումից):
• Ուրախությունը զսպելու փոխարեն՝ կիրառել երախտագիտություն և տոնել հաջողությունները:
• «Ամենագետ» լինելու փոխարեն՝ լինել սովորող և ճիշտ հարցեր տվող:
• Քննադատության փոխարեն՝ ունենալ իրական ներդրում գործի մեջ:

Բաժին 4. Ամոթ և ապրումակցում (Էմպաթիա)

• Ամոթը («ես վատն եմ») ամենավնասակար հույզն է, որը քանդում է կապերը: Այն տարբերվում է մեղքի զգացումից («ես վատ բան արեցի»), որը կարող է օգտակար լինել փոփոխության համար:
• Ամոթի դեղամիջոցը էմպաթիան է: Դա ուրիշի տեսանկյունը հարգելու, չդատելու և զգացմունքները հասկանալու ունակությունն է:

Բաժին 5. Հետաքրքրասիրություն և հիմնավորված ինքնավստահություն

Խնդիրները լուծելու համար պետք է հրաժարվել «ես ամեն ինչ գիտեմ» դիրքորոշումից և ընտրել հետաքրքրասիրությունը: «Ես չգիտեմ» կամ «Պատմիր ինձ ավելին» ասելը թուլություն չէ, այլ ճշմարտությունը բացահայտելու ամենակարճ ճանապարհը:

Մաս 2. Ապրել մեր արժեքներով

Մեր արժեքները պետք է այնքան բյուրեղացած լինեն մեր մտքերում, այնքան անսխալական, այնքան ճշգրիտ և հստակ , որ դրանք չընկալվեն որպես ընտրություն. դրանք պարզապես սահմանում են, թե ով ենք մենք մեր կյանքում:

Ուրիշների ձայները կարող են ստիպել մեզ մոռանալ, թե ով ենք մենք և ինչն է մեզ համար ամենաթանկը, իսկ ավելի վատն այն է, որ մենք հաճախ դա իրականում ընդհանրապես չգիտենք: Բայց արժեքները նման են փարոսների, որոնք ուղղորդում են մեր կյանքը. մենք պետք է ավելի լուրջ վերաբերվենք դրանց:

Բրաունն ասում է, որ բավական չէ պարզապես ունենալ արժեքներ. մենք պետք է ապրենք դրանցով (live into them): Նա նշում է, որ դա երեք քայլից բաղկացած գործընթաց է.

1. Դուք չեք կարող ապրել արժեքներով, որոնք չեք կարող անվանել: Մենք կարող ենք ունենալ արժեքային միայն մեկ համակարգ, և չենք կարող փոխել այն՝ կախված համատեքստից: Սա կարող է բարդ լինել, քանի որ երբեմն մեր արժեքները կարող են չհամընկնել մեր ընտանիքի, ընկերների կամ նույնիսկ կազմակերպության արժեքների հետ:
2. Խոսքը գործի վերածել (Walk the talk): Ինչո՞ւ ենք մենք նյարդայնանում, երբ ինչ-որ մեկը սկսում է խոսել արժեքների մասին: Որովհետև քիչ մարդիկ են իրականում կիրառում այն արժեքները, որոնք պնդում են, թե ունեն:
3. Ապրումակցում (էմպաթիա) և ինքնակարեկցանք. Սա ինքնին ամբողջացնում է այս գործընթացը:

Ըստ Բրաունի՝ ամենամեծ մարտահրավերը, որին բախվում ենք արժեքների հարցում, հետադարձ կապ տալու և ստանալու անհրաժեշտությունն է: Այս դեպքում, ձեր արժեքներին համահունչ մնալը պահանջում է հատուկ վերաբերմունք՝ լսելու պատրաստակամություն, մարդուն հաշվետու պահելու ունակություն՝ առանց ամոթանք տալու կամ մեղադրելու, անկեղծ երախտագիտություն դիտարկումների (input) համար և այլն:

Մաս 3. Վստահության ամրապնդում

Օգնություն խնդրելը ուժեղ քայլ է։

Առանց վստահության հարաբերությունները քանդվում են. ահա թե ինչու վստահությունը այն սոսինձն է, որն ամբողջական է պահում կազմակերպությունները: Այնուամենայնիվ, մենք հաճախ ենք դժվարանում վստահության հարցում: Եվ դա տեղի է ունենում պարզապես այն պատճառով, որ մենք չունենք այն կառուցելու գործիքները:

Բրաունը և նրա թիմերը առանձնացրել են յոթ վարքագիծ, որոնք սահմանում են վստահությունը՝ «BRAVING» (անգլերեն հապավում): Սա ուղեցույց է, որը բացատրում է, թե ինչպես խոսել գործընկերների հետ՝ վստահություն կառուցելու համար.

Boundaries (Սահմաններ). դուք հստակ գիտեք՝ ինչն է թույլատրելի (նորմալ), և ինչը՝ ոչ:

Reliability (Հուսալիություն). պահեք ձեր խոստումները և մի խոստացեք ավելին, քան կարող եք անել:

Accountability (Հաշվետվողականություն). եթե սխալներ եք թույլ տալիս, ընդունեք դրանք, ներողություն խնդրեք և փոխհատուցեք (ուղղեք իրավիճակը):

Vault (Գաղտնապահություն / «Չհրկիզվող պահարան»). դուք չեք կիսվում գաղտնի տեղեկատվությամբ և թույլ չեք տալիս ուրիշներին կիսվել ձեզ հետ մեկ այլ անձի մասին գաղտնի տեղեկություններով:

Մենք կարծում ենք, որ բամբասանքը արագացնում է կապի հաստատումը, բայց դա ճիշտ չէ: Բրաունը դա անվանում է «կեղծ կապ». երբ բամբասում եք, կարող է թվալ, թե մտերմանում եք տվյալ անձի հետ, բայց իրականում, հենց որ դուրս գաք, նա անմիջապես կմտածի. «Ես չեմ կարող վստահել նրան, պետք է զգույշ լինեմ»:

Integrity (Ազնվություն / Սկզբունքայնություն). դուք ընտրում եք խիզախությունը՝ հարմարավետության փոխարեն:

Ապրելով մի աշխարհում, որտեղ զվարճանքը համարվում է ապրելակերպ, և այն ամենը, ինչը հեշտ է ու արագ, դիտվում է որպես ավելի գրավիչ, մեզ համար կարող է շատ դժվար լինել դիմակայել գայթակղություններին և «ոչ» ասել հարմարավետությանը:

Nonjudgment (Չդատելը). դուք միշտ կարող եք խնդրել ինչ-որ բան, և ուրիշները կարող են խնդրել ձեզ: Ոչ ոք չի քննադատվի:

Չդատելը հեշտ չէ, հատկապես աշխատավայրում: Քննադատվելուց վախենալով՝ մենք օգնություն չենք խնդրում: Մենք ոչ միայն դժվարացնում ենք առաջադրանքի կատարումը մեզ համար, այլև սահմանափակում ենք ինքներս մեզ: Առանց օգնության մենք հավանաբար չենք կարողանա ստանձնել նոր նախագիծ, ուստի հրաժարվելով օգնություն ստանալուց՝ մենք հրաժարվում ենք ինքնակատարելագործվելու հնարավորությունից:

Generosity (բարեգթություն). դուք մեկնաբանում եք ուրիշների խոսքերն ու վարքագիծը բարյացակամության տեսանկյունից:

Մենք պետք է նաև հիշենք, որ ուրիշներին վստահելն անհնար է, եթե չենք վստահում ինքներս մեզ: Դուք կարող եք աշխատել BRAVING-ի քայլերով՝ զարգացնելու նաև ինքնավստահությունը. դա նույնիսկ ավելի հեշտ կլինի, քանի որ մտադրությունների երկիմաստություն չի լինի:

Մաս 4. Սովորել ոտքի կանգնել

Մեր ամբողջ սրտով ապրելու և սիրելու ընտրությունը ընդվզման ակտ է։ Դուք շփոթեցնելու եք, զայրացնելու եք և վախեցնելու եք շատ մարդկանց՝ ներառյալ ինքներդ ձեզ… Դուք նաև կզարմանաք, թե ինչպես կարող եք միաժամանակ այդքան խիզախ և այդքան վախեցած լինել։ Համենայն դեպս, ես այդպես եմ զգում ժամանակի մեծ մասը… 

Մարդիկ էմոցիոնալ էակներ են։ Խնդիրն այն է, որ մենք չգիտենք՝ ինչպես վարվել մեր հույզերի հետ։ Դրանք մինչև վերջ զգալու և հետաքրքրասիրություն ցուցաբերելու փոխարեն՝ մենք դրանք «բեռնաթափում ենք» (offload) ուրիշների վրա։ Իհարկե, դա չի օգնում։

Բրաունը նշում է բեռնաթափման մի քանի ռազմավարություններ, որոնք մենք օգտագործում ենք, և որոնք միայն ավելի են բարդացնում իրավիճակը.

• Chandeliering (Ցատկ դեպի ջահը). «Ջահ» (chandelier) տերմինը գալիս է բժշկությունից. այն օգտագործվում է նկարագրելու համար այնքան ուժեղ ցավը, որ եթե դիպչեք ցավող տեղին, մարդը ակամա կձգվի վեր՝ փոխաբերական իմաստով ցատկելով դեպի ջահը, դեպի առաստաղը։ Բայց կա նաև դրա էմոցիոնալ համարժեքը: Օրինակ, եթե դուք չափազանց երկար եք համբերել, կարող եք պայթել: Սա հաճախ բնորոշ է ղեկավար պաշտոններ զբաղեցնող մարդկանց. փորձելով տպավորել հաճախորդներին և ձևացնելով, թե ուժեղ են, նրանք կարող են պայթել այն մարդկանց ներկայությամբ, ում նկատմամբ իշխանություն ունեն՝ իրենց ենթակաների:
• Bouncing hurt (Ցավի հետմղում). Ավելի հեշտ է զայրանալ, քան ընդունել ցավը: Ահա թե ինչու մենք ձևացնում ենք, թե դա կարևոր չէ՝ օգտագործելով հումոր կամ ցինիզմ:
• Numbing hurt (Ցավի թմրեցում). Սա նշանակում է դիմել սննդի, աշխատանքի, սոցիալական ցանցերի օգնությանը. հիմնականում ցանկացած բանի, որը կարող է օգնել մեզ ավելի լավ զգալ:
• Stockpiling hurt (Ցավի կուտակում). Մեր մարմինն ու հույզերը անբաժանելի են, և եթե մենք չաշխատենք դրանց վրա, դրանք բառացիորեն կմնան մեր մարմնում՝ անքնության, դեպրեսիայի, տագնապի և նույնիսկ ֆիզիկական ցավի տեսքով: Սա շատ նկատելի է միջին տարիքի մարդկանց մոտ, քանի որ նրանք արդեն սկսել են զգալ իրենց մարմնում «լռված» հույզերի հետևանքները:
• The Umbridge (Ամբրիջի ռազմավարություն). Այս ռազմավարությունն անվանվել է Ջ. Ք. Ռոուլինգի կերպարի՝ Հոգվարթսի պրոֆեսոր Դոլորես Ամբրիջի պատվին, ով կրում է վարդագույն կոստյումներ և իր սենյակը զարդարում կատուներով, բայց միևնույն ժամանակ սիրում է տանջել ուսանողներին: Մարդիկ, ովքեր անընդհատ ասում են՝ «Ամեն ինչ հրաշալի է» կամ «Պարզապես պոզիտիվ մնա», հաճախ քողարկում են ցավը, ուստի նրանք անկեղծ չեն: Բացի այդ, մենք ավելի հակված ենք ամուր հարաբերություններ կառուցել այն մարդկանց հետ, ում հասկանում ենք (relatable), այլ կերպ ասած՝ մարդկանց, ովքեր մեզ նման ձախողումներ են ունենում:
• Fear of high-centering (Մեջտեղում մնալու վախ). Էմոցիոնալ առումով «high-centered» լինելը նշանակում է մնալ մեջտեղում՝ մի տեղում, որտեղից դժվար է թե՛ առաջ շարժվել, թե՛ հետ գնալ: Մենք վախենում ենք, որ եթե ճանաչենք հույզը, չենք իմանա՝ ինչ անել դրա հետ:

Լավ առաջնորդ դառնալու կամ պարզապես ուրիշների հետ ձեր հարաբերություններն ավելի առողջ դարձնելու համար դուք պետք է դադարեցնեք այս ռազմավարությունների կիրառումը: Դրա փոխարեն պետք է ճանաչեք հույզը: Լավ տեխնիկա է հանգստություն պահպանելը (practicing calm): Բրաունը դա անվանում է առաջնորդության ամենաթերագնահատված գերուժերից մեկը. այն ստեղծում է հեռանկար և օգնում է կառավարել էմոցիոնալ ռեակտիվությունը:

Քննադատներով լի աշխարհում մենք պետք է բացենք մեր սրտերը, հանենք մեր զրահները և թույլ տանք մեզ լինել խոցելի: Բրաունն ասում է, որ դա հեղափոխությունից պակաս բան չէ, քանի որ խիզախությունը ընդվզում է, և մեր մտածելակերպն ու վարքագիծը փոխելը մեծ խիզախություն կպահանջի: 

Քաջությունն անհնար է առանց վախի, բայց այն կարող է տալ պտուղներ, որոնք այլ կերպ երբեք չէիք ստանա: