Արդյո՞ք տաղանդը հաջողության միակ գրավականն է։ Ինչու՞ են որոշ մասնագետներ հեշտությամբ հաղթահարում ճգնաժամերը, իսկ մյուսները՝ հանձնվում առաջին իսկ խնդրի դեպքում։ Պատասխանը թաքնված է մեկ բառի մեջ՝ մտածելակերպ։

ԳԼՈՒԽ 1. Մտածելակերպ. Ինչպե՞ս եք տեսնում աշխարհը

Իր հետազոտական կարիերայի սկզբում Քերոլ Դուեքը հայտնաբերեց մի հետաքրքիր օրինաչափություն. մարդիկ ձախողմանը վերաբերվում են երկու տարբեր ձևով։ Մինչ շատերը խուսափում են սխալներից, կան մարդիկ, ովքեր բառացիորեն «սիրում են» ձախողվել, քանի որ դա տեսնում են որպես սովորելու հնարավորություն։

Դուեքն առանձնացնում է երկու հիմնական մտածելակերպ.

Աճի մտածելակերպ (Growth Mindset). Այս մարդիկ հավատում են, որ իրենց հիմնական կարողությունները կարող են զարգանալ ջանքերի և փորձի շնորհիվ։ Նույնիսկ եթե նրանք սկսել են վատ խաղաքարտերով, գիտեն, որ դա միայն մեկնարկային կետն է։ Նրանք չեն վախենում ռիսկից և ձախողումից, քանի որ գիտեն՝ դա աճի միակ ճանապարհն է։

Ֆիքսված մտածելակերպ (Fixed Mindset). Այս մարդիկ հավատում են, որ խելքը, տաղանդը և IQ-ն տրված են ի ծնե և չեն կարող փոխվել։ Նրանք իրենց կյանքը ծախսում են սեփական խելացիությունը ապացուցելու վրա և սարսափում են սխալվելուց, քանի որ ցանկացած ձախողում դիտարկում են որպես իրենց «անպիտանության» կնիք։

ԳԼՈՒԽ 2. Մտածելակերպի ներսում․ Ինտելեկտը որպես հմտություն

Մեր մտածելակերպը ստեղծում է մի ամբողջ աշխարհայացք։ Ֆիքսված մտածելակերպի դեպքում հաջողությունը նշանակում է սեփական անձի անընդհատ վալիդացիա (հաստատում)։ Աճի մտածելակերպի դեպքում հաջողությունը սեփական սահմաններն ընդլայնելն ու ավելին սովորելն է։

Հեղինակը բերում է փազլի օրինակը. եթե երեխան ընտրում է միայն հեշտ փազլներ, նա պարզապես ուզում է ցույց տալ, որ խելացի է։ Եթե նա ընտրում է բարդ փազլը, նա ուզում է դառնալ ավելի խելացի։ Ինտելեկտը ոչ թե ի ծնե տրված գիծ է, այլ հմտություն, որը հղկվում է ժամանակի ընթացքում։ Դուեքը խրախուսում է հիշել փոքրիկ երեխաներին, ովքեր սովորում են քայլել. նրանք չեն անհանգստանում, որ կընկնեն կամ ծիծաղելի կթվան, նրանք պարզապես փորձում են նորից ու նորից։

ԳԼՈՒԽ 3. Ճշմարտությունը կարողության և հաջողության մասին

Մենք հաճախ հավատում ենք «ակնթարթային հաջողության» առասպելին։ Մեզ թվում է, թե Էդիսոնը լամպը հայտնագործել է մեկ գիշերում, բայց իրականում դա տարիների փորձարկումների և հազարավոր ձախողումների արդյունք էր։

Դուեքը նկարագրում է ավագ դպրոց տեղափոխվող աշակերտների վարքագիծը։ Թեև երկու խմբերն էլ ունեին նույն մեկնարկային գիտելիքները, ֆիքսված մտածելակերպով երեխաները սկսեցին վատ գնահատականներ ստանալ, քանի որ խուսափում էին ջանք գործադրելուց (նրանք կարծում էին, որ եթե տաղանդավոր են, ջանքի կարիք չպետք է լինի)։ Իսկ աճի մտածելակերպով երեխաները, ընդհակառակը, սկսեցին փայլել, քանի որ դժվարությունները նրանց համար մոտիվացիա էին՝ ավելի շատ սովորելու համար։

ԳԼՈՒԽ 4. Սպորտ․ չեմպիոնի մտածելակերպը

Սպորտի աշխարհում մարզիչները հաճախ փնտրում են միայն «բնատուր տաղանդներին»։ Սակայն գիրքը հիշեցնում է, որ տաղանդը դեռ ամեն ինչ չէ։ Լեգենդար Մուհամեդ Ալին չուներ կատարյալ մարտիկի կազմվածք և զիջում էր իր մրցակիցներին ֆիզիկական տվյալներով։ Սակայն նրա հաղթանակի գաղտնիքը մտածելակերպն էր. նա անդադար ուսումնասիրում էր իր մրցակիցներին, կատարում էր հսկայական աշխատանք և օգտագործում էր իր ուղեղը որպես հիմնական առավելություն։ Սա ապացուցում է, որ չեմպիոններին չեմպիոն է դարձնում ոչ թե մարմինը, այլ մտքի տոկունությունը։

ԳԼՈՒԽ 5. Բիզնես․ մտածելակերպ և առաջնորդություն

Այս գլուխը հատկապես կարևոր է կորպորատիվ աշխարհի համար։ Enron ընկերության օրինակը ցույց է տալիս, թե ինչպես կարող է «տաղանդների պաշտամունքը» կործանել հսկա կորպորացիան։ Երբ աշխատակիցները վախենում են թերի երևալուց, նրանք դադարում են սովորել և սկսում են թաքցնել իրենց սխալները։

Ի հակադրություն դրան՝ հաջողակ ընկերությունների ղեկավարները (ինչպես նկարագրված է Ջիմ Քոլինզի հետազոտություններում) աճի մտածելակերպով մարդիկ են։ Նրանք չեն ձգտում լինել ուշադրության կենտրոնում կամ ցուցադրել իրենց գերազանցությունը։ Նրանք պատրաստ են լսել քննադատություն, ընդունել սխալները և ստեղծել մի միջավայր, որտեղ յուրաքանչյուր աշխատակից կարող է աճել ու զարգանալ։

ԳԼՈՒԽ 6. Հարաբերություններ․ մտածելակերպը սիրո մեջ

Մեր մտածելակերպը խորն ազդեցություն ունի նաև մեր անձնական հարաբերությունների վրա։ Ֆիքսված մտածելակերպով մարդիկ կարծում են, որ եթե հարաբերությունների վրա պետք է «աշխատել», ուրեմն ինչ-որ բան այն չէ։ Նրանք մերժումը տեսնում են որպես անձնական պարտություն և հակված են վրեժխնդրության կամ մեղավորներ փնտրելուն։

Աճի մտածելակերպով մարդիկ հասկանում են, որ կատարյալ հարաբերություններ չկան, և ցանկացած խնդիր կարող է քննարկվել ու լուծվել։ Նրանք մերժումից հետո չեն կոտրվում, այլ դասեր են քաղում և շարունակում առաջ շարժվել՝ դառնալով ավելի հասուն ու իմաստուն։

ԳԼՈՒԽ 7. Ծնողներ, ուոսուցիչներ և մարզիչներ․ որտեղից են գալիս մտածելակերպերը

Սա կարևորագույն ուղերձ է նրանց, ովքեր ազդեցություն ունեն ուրիշների զարգացման վրա։ Դուեքը նախազգուշացնում է՝ երբ երեխային կամ աշխատակցին գովում եք նրա «խելացի» լինելու համար («Դու այնքան տաղանդավոր ես», «Դու ի ծնե առաջնորդ ես»), դուք նրանց մղում եք ֆիքսված մտածելակերպի։ Նրանք սկսում են վախենալ սխալվելուց, որպեսզի չկորցնեն այդ «պիտակը»։

Ի՞նչ անել փոխարենը. Գովե՛ք գործընթացը, թափած ջանքերը, կիրառված ռազմավարությունը և համառությունը։ Փոխանակ ասելու՝ «Դու հանճար ես», ասեք՝ «Ես տեսնում եմ, թե որքան շատ ես աշխատել այս նախագծի վրա և ինչ հետաքրքիր լուծումներ ես գտել»։ Սա սովորեցնում է մարդուն սիրել հենց աշխատանքի ընթացքը, այլ ոչ թե միայն վերջնական արդյունքը։

ԳԼՈՒԽ 8. Փոխելով մտածելակերպը․ ճանապարհ դեպի աճ

Վերջին գլուխը հուսադրող է. մտածելակերպը կարող է փոխվել ցանկացած տարիքում։ Փոփոխությունը սկսվում է գիտակցումից։ Երբ հանգում եք այն մտքին, որ խուսափում եք մարտահրավերներից, որովհետև վախենում եք ձախողվել, կանգ առեք և հիշեցրեք ինքներդ ձեզ՝ սա աճելու հնարավորություն է։

Անցումը դեպի աճի մտածելակերպ չի նշանակում, որ դուք դադարելու եք սխալվել։ Դա նշանակում է, որ դուք դադարելու եք պիտակավորել ձեզ ձեր սխալների համար։ Գրողը, մարզիկը կամ գործարարը չեն կարող հաջողության հասնել միայն տաղանդի հույսին մնալով։ Փոփոխությունը պահանջում է անկեղծ աշխատանք՝ հիմնված սեփական ներքին երկխոսության վրա։ Հարցրեք ինքներդ ձեզ. «Ի՞նչ կարող եմ անել այսօր ավելի լավը դառնալու համար» և «Ի՞նչ սովորեցի այսօրվա սխալից»։

Քերոլ Դուեքի «Մտածելակերպը» սոսկ տեսական գիրք չէ։ Այն գործնական ուղեցույց է, որը մեզ սովորեցնում է սիրել մարտահրավերները, սովորել սխալներից և երբեք չդադարել զարգանալ։ Ինչպես ասում է հեղինակը՝ «Հաջողությունը ոչ թե նրա մասին է, թե որքան խելացի եք դուք, այլ նրա, թե որքանով եք պատրաստ աշխատել ձեր վրա»։

 Եթե ձեր թիմում կամ կարիերայում զգում եք լճացում, վերանայեք ձեր մտածելակերպը։ Հնարավոր է՝ հենց ձեր «ֆիքսված» համոզմունքներն են, որ թույլ չեն տալիս տեսնել նոր հնարավորությունները։